Edremit Taş Evleri

Geleneksel Edremit evi, kuzeybatı Anadolu'ya özgü "dış sofalı" plan tipinin ilçedeki en olgun örneklerinden biridir: iki katlı, avlulu ve sokağa kapalı, içine dönük bir düzen. Zeytin ticaretiyle varsıllaşan ailelerin yaptırdığı bu evlerde zemin kat çoğunlukla moloz taş, kerpiç ve tuğladan örülü kargir bir taban üzerine oturur; üst kat ise ahşap karkas arasına tuğla ya da kerpiç dolgulu "hımış" tekniğiyle hafifler. Mimari ayrıntıları ve süsleme özellikleriyle dikkat çeken cepheler, geniş saçaklar ve ahşap doğramalar Edremit dokusunun tanıdık imzasıdır.

İlçe merkezinde bu doku en yoğun biçimde Gazi İlyas Caddesi çevresinde okunur; "Tarihi Edremit Evleri Gün Yüzüne Çıkıyor" projesi kapsamında Gazi İlyas, Tuzcumurat, Kapıcıbaşı ve Hacıtuğrul mahallelerinin kesiştiği bu alanda 14 tescilli yapı ile onlarca tescilsiz kültürel varlığın cepheleri elden geçirilmiştir. Kaz Dağı'na doğru çıkıldığında ise 1843'te Tahtacı Türkmenlerinin kurduğu Tahtakuşlar; adını tahta işçiliğinden alan bir topluluğun ahşap köy evleri ve Türkiye'nin ilk köy müzesiyle bilinen farklı bir yerleşim dokusu sunar.

Edremit, güneyde Kaz Dağı'nın serin ormanları ile kuzeyde körfezin ılıman denizi arasına yerleşir; geleneksel ev de bu iki iklimi aynı anda gözetecek biçimde kurgulanmıştır. Kargir zemin kat ve kalın toprak esaslı dolgular yazın sıcağı içeri geçirmez, kışın ise ısınan mekânın sıcaklığını uzun süre tutar; böylece zeytin tüccarının evi hem serin bir depo hem de korunaklı bir yaşam alanı olur. Üst kattaki dış sofa ve geniş saçak körfezden gelen meltemi eve taşırken, avlu ve bahçedeki zeytin ağaçları evi sokaktan ayıran gölgeli bir aralık oluşturur.

Bu geleneğin bugünün müstakil evine en değerli mirası, ahşap ve toprak esaslı malzemelerin "nefes alan" doğasıdır. Ahşap karkasın esnekliği ile kerpiç ve taş dolgunun ısı dengeleyici kütlesi, iklimlendirme yükünü düşürerek yazın serin, kışın dengeli bir iç ortam sağlar; ahşap tavan ve doğramalar ise nemi düzenleyip mekânın havasını yumuşatır. Kaz Dağı eteğindeki Tahtacı ahşap işçiliği geleneği de bu birikimi besler: kapı, kepenk, saçak ve iç doğramada kuşaklar boyunca aktarılan el becerisi, nitelikli yeni bir Edremit evinde yöreye ait mimari dili sürdürmenin anahtarıdır.

Bugün Edremit'te tarihi yapıların cephe restorasyonları sürerken, körfez ve dağ eteğindeki bahçeli müstakil ev talebi de taş-ahşap geleneğini yeniden yorumlayan nitelikli yapım arayışını büyütmektedir; ister tescilli bir yapının onarımı ister bahçeli yeni bir ev olsun, bu işler doğru malzemeyi tanıyan restoratör, mimar ve usta eli ister.

Hayalinizdeki ev için evinizi anlatın. Bölgede ahşabı, taşı ve geleneksel işçiliği bilen bir usta ya da zanaatçıysanız aramıza katılın.