Batman'da Türk Evi Yaptırmak

Batman'da ahşap, taş ve doğal malzemelerle geleneksel bir Türk evi yaptırmak mı istiyorsunuz? Hayalinizdeki evi anlatın — ücretsizdir ve sizi hiçbir şeye bağlamaz. Batman ve çevresinde bu işi yapan bir mimar, usta ya da zanaatçıysanız, siz de aramıza katılın.

Batman'ın geleneksel yapı geleneği, Dicle'nin (Dicle Nehri) açtığı vadinin kalkerli-kireçtaşı yamaçlarından beslenir. Yörenin evi, kesme taş ile moloz taşın birlikte örüldüğü, aralarını 'cas' (caş) denen alçı esaslı yerel harcın bağladığı yığma taş bir yapıdır; bu harç, bölgede bol bulunan alçı taşının öğütülüp pişirilmesiyle elde edilir. Cas harcı yalnız Batman'a özgü değildir; Yukarı Dicle havzasında, komşu Diyarbakır, Mardin ve Siirt yapılarında da kullanılan ortak bir bölge tekniğidir. Batman evini asıl belirleyen, bu alçı esaslı harcın Hasankeyf'ten gelen yumuşak kireçtaşıyla birlikte örülüşüdür. Duvar dolgusunda yer yer kil de kullanılır. Zemin katın taş tonozla, üst katın ahşap hatıllar ve toprak düz damla örtülmesi, bu geleneğin değişmez kuruluş biçimidir.

Bu geleneğin en somut adresleri Hasankeyf ve Kozluk çevresidir. Hasankeyf'te Dicle boyunca uzanan yamaçlar, doğal mağaralardan değil, yumuşak kireçtaşının kazılmasıyla oyulmuş yüzlerce kaya oyma konuttan oluşur; kayaya oyma barınak geleneği bölgenin köylerinde de sürer. Kozluk ilçesinin dar ve eğimli sokakları ile ilçeye bağlı Taşlıdere ve Aşağıkıratlı gibi köyler ise kayalık zemine oturan, avlulu, iki katlı taş konaklarıyla bu dokuyu bugüne taşır.

Batman'ın karasal, yazları çok sıcak ve kurak iklimi, evin planını doğrudan biçimlendirir. Cas harçlı kalın taş duvar gün boyu ısıyı emer, akşam serinliğinde içeriye ağır ağır verir; böylece iç mekân yazın serin, kışın ılık kalır. Yaşam, gölgelenen avlunun çevresinde kurgulanır: zemin kat çoğu evde tonozlu ahır ve depo, üst kat oturma mekânıdır ve iki kata avludaki taş basamaklı merdivenle çıkılır. Üstteki toprak düz dam hem yalıtım katmanı hem de sıcak gecelerde uyunan bir açık teras işlevi görür; Hasankeyf'te ise kayaya oyulmuş odalar, dış sıcaktan neredeyse hiç etkilenmeyen doğal bir sığınak sağlar.

Bu birikim bugünün konutuna doğrudan yorumlanabilir. Cas ve kilin sağladığı nefes alan sıva mantığı, çağdaş bir evde çimento yerine alçı-kireç esaslı yerel sıvalarla sürdürülebilir; avlulu iki kat şeması, zemini servis ve otoparka, üstü yaşamaya ayrılan modern bir düzene çevrilebilir. Toprak düz damın yerini, aynı serinletme etkisini veren yeşil çatı ya da yalıtımlı teras alabilir. Hasankeyf'in kaya oyma serinliği yamaca gömme veya yarı gömme yapıyla, taş tonoz ise görünür taş kemer ve tonozlarla bugünün mekânına taşınabilir; böylece Batman'a özgü detay, taklit değil, çalışan bir çözüm olarak yeniden kullanılır.

Yörenin malzemesi sağlıklı ve sürdürülebilir yaşam açısından da güçlüdür. Kalın taş duvarın yüksek termal kütlesi, mekanik soğutmaya gerek kalmadan Batman'ın sert gündüz-gece sıcaklık farkını dengeler; bu, yörenin ikliminde ciddi bir pasif iklimlendirme ve düşük enerji anlamına gelir. Alçı esaslı cas harcı ve kil dolgu, duvarın nem alıp verebilmesini sağlayarak iç havayı dengeler ve küf riskini azaltır. Üstelik hem alçı taşı hem kireçtaşı bölgenin kendi kaynağıdır; yerinde tedarik, uzun taşıma ve yüksek işlenmiş malzemeye kıyasla daha düşük karbonlu, gerçekten yerel bir yapı demektir.

Bugün Hasankeyf'in Ilısu Barajı sularının altında kalan dokusunun bir bölümünün taşınması, geleneksel taş yapının hem ne kadar kırılgan hem de ne kadar değerli olduğunu göstermiştir; cas harcını tanıyan, kesme taşı ören ve tonoz atabilen usta sayısı ise giderek azalmıştır. Batman'da hem eski taş konakların restorasyonu hem de bu tekniklerle yeni ev yapımı, artık bu ustalığı bilen mimar ve taş ustalarını gerektiriyor.

Hayalinizdeki ev için evinizi anlatın. Batman'da ahşabı, taşı ve geleneksel işçiliği bilen bir usta ya da zanaatçıysanız aramıza katılın.