Bayburt'ta Türk Evi Yaptırmak

Bayburt'ta ahşap, taş ve doğal malzemelerle geleneksel bir Türk evi yaptırmak mı istiyorsunuz? Hayalinizdeki evi anlatın — ücretsizdir ve sizi hiçbir şeye bağlamaz. Bayburt ve çevresinde bu işi yapan bir mimar, usta ya da zanaatçıysanız, siz de aramıza katılın.

Bayburt, Çoruh'un açtığı yüksek vadiye kurulmuş bir taş ve ahşap kentidir. Geleneksel Bayburt evi, alt bir ya da iki katı yörenin sarımsı-beyaz kesme taşıyla yığma olarak örülen, üst katı ise ahşap iskelet aralarının kerpiç ve çamurla doldurulduğu hımış tekniğiyle yükselen karkas yapılardır. Ağır taş gövdenin üzerine oturan hafif ahşap üst kat, Kuzeydoğu Anadolu'nun ahşap iskeletli konut mimarisi ile İç Anadolu'nun hımış geleneği arasında bir geçiş dilidir. Damlar toprak örtülü düz damlarla kapatılır, cepheler ise yörenin ustalarının elinden çıkan ahşap bezemelerle işlenir.

Kentin bu dokusunu bugün en iyi Şingah ve Zahid Efendi mahalleleri taşır; Bayburt Kalesi'nin eteğindeki Kaleardı mahallesinde sıralanan taş konaklar, kentin en eski yerleşiminin izini sürdürür. Yörenin geleneksel yaşamını canlandıran Kenan Yavuz Etnografya Müzesi, bu taş ve ahşap kültürünün bugün gezilebilen örneklerinden biridir. Şehir merkezinde sivil mimari örneği olarak tescillenmiş çok sayıda ev de bu geleneğin taş ve ahşap üzerinden hâlâ okunabildiğini gösterir.

Bayburt'un uzun ve sert kışları evin biçimini doğrudan belirler. Yaklaşık bir metreyi bulan kalın taş dış duvarlar, kışın sıcağı içeride, yazın serinliği odalarda tutar. Odalar; yüklük, ocak ve gömme dolaplarıyla kendi içinde ısınabilen çok amaçlı yaşam birimleridir ve bunları bir 'sofa' birbirine bağlar. Evin ahırı ile samanlığını barındıran 'merek' çoğu zaman yaşam katına bitişik kurulur; hayvanların ısısı ve saman deposu, konutu dış soğuğa karşı bir tampon gibi sarar.

Aynı kurgu bugünün konutuna doğrudan çevrilebilir: taşla örülen bir zemin ya da bodrum kütlesinin üzerine ahşap karkas bir üst kat oturtmak, hem hımışın strüktürel mantığını hem de Bayburt siluetini sürdürür. Merek'in ısı-tampon fikri, çağdaş bir evde kuzeye bakan servis ve depo hacimleri ya da tampon bir kışlık cam bölüm olarak yorumlanabilir; sofa ise evi bir arada tutan aydınlık bir orta yaşam hacmine dönüşür. Toprak örtülü düz dam, kalın yalıtımlı çağdaş bir yeşil çatı olarak yeniden kurgulanabilir.

Bu malzemelerin çekiciliği estetiğinin ötesindedir. Yörenin taşı, kısa tedarik zinciriyle taşımadan doğan karbonu düşürürken kalın gövdesiyle yüksek termal kütle sağlar; gündüz ısıyı depolar, gece yavaşça geri verir ve iç sıcaklığın gün içindeki dalgalanmasını yumuşatır. Ahşap iskelet ile kerpiç-çamur dolgunun birleşimi 'nefes alan' bir duvar oluşturur, iç nemi dengeler ve yoğuşmayı azaltır. Kalın taş kabuk ile ahşap-kerpiç dolgunun bir arada çalışması, sert Bayburt kışında mekanik ısıtmaya bağımlılığı azaltan, sağlıklı ve büyük ölçüde pasif bir iç iklim sunar.

Bugün Bayburt'ta bu birikim, hem tescilli konakların restorasyonuyla hem de taş-ahşap dilini sürdürmeye çalışan yeni yapılarla yaşatılmaya çalışılıyor; iş, taşı okuyan bir yığma ustasıyla ahşap işçiliğini bilen bir zanaatkârı aynı şantiyede buluşturmayı gerektiriyor.

Hayalinizdeki ev için evinizi anlatın. Bayburt'da ahşabı, taşı ve geleneksel işçiliği bilen bir usta ya da zanaatçıysanız aramıza katılın.