Bingöl'de Türk Evi Yaptırmak

Bingöl'de ahşap, taş ve doğal malzemelerle geleneksel bir Türk evi yaptırmak mı istiyorsunuz? Hayalinizdeki evi anlatın — ücretsizdir ve sizi hiçbir şeye bağlamaz. Bingöl ve çevresinde bu işi yapan bir mimar, usta ya da zanaatçıysanız, siz de aramıza katılın.

Bingöl, Doğu Anadolu'nun Yukarı Fırat bölümünde, volkanik kökenli dağların eteğinde kurulmuş yüksek bir yayla ilidir; geleneksel yapı geleneği de bu sert coğrafyanın taşına ve toprağına dayanır. Kırsalda evler ağırlıkla yığma taş duvar ve kerpiçle örülmüş, üzerleri ahşap kirişlerin taşıdığı düz toprak damla örtülmüştür. Kalın taş beden duvarları uzun ve karlı kışa karşı kütlesel bir kalkan işlevi görür; damın üstündeki toprak tabaka ise her sonbahar loğ taşıyla sıkıştırılarak suya karşı dayanıklı hâle getirilir.

Bu geleneğin en okunur izleri il merkezinden çok, ilçelerde ve dağ köylerinde yaşar. Kiğı ilçesinde Osmanlı döneminden kalma iki-üç katlı konaklar; cumbaları, çıkmaları ve taş işçiliğiyle dikkat çeker ve bir bölümü restore edilerek ayakta tutulur. Kiğı'nın taş-ahşap konakları ile Karlıova çevresindeki köylerin yığma taş evleri, yörenin taşa dayalı yapı kültürünü bugüne taşıyan başlıca örneklerdir; il merkezinde ise 1971 depreminin ardından yapı büyük ölçüde yenilendiği için eski doku daha çok bu ilçelerde ve köylerde korunmuştur.

Bingöl'ün karasal iklimi uzun, karlı kışlar ile sıcak, kurak yazlar arasında keskin bir salınım gösterir; geleneksel ev de bu ikiliğe göre kurgulanmıştır. Kalın taş duvarlar gündüz ısıyı depolayıp gece geri vererek yaz sıcağını yumuşatır, kışın ise soğuğu dışarıda tutar; düz toprak dam hem yalıtım sağlar hem de ağır kar yükünü taşıyacak biçimde ahşap kirişlerle desteklenir. Yaşam, güneye bakan ahşap cumba ile odaları çevreleyen sofa çevresinde toplanır; yazın ise hayat, Şerafettin Dağları ve Karer gibi yüksek yaylalara göçen ailelerle birlikte otlaklara taşınır.

Bu birikim bugünün konutuna doğrudan çevrilebilir: Kiğı konağının cumbalı, taş-ahşap cephesi, çağdaş bir evde yöre taşıyla kaplanmış bir taşıyıcı kabuk ve güneye açılan ahşap çıkmalarla yeniden yorumlanabilir. Düz toprak dam geleneği, çağdaş yalıtım katmanlarıyla birleştirilmiş yeşil bir teras çatıya; odaları toplayan sofa ise ailenin ortak yaşadığı aydınlık bir orta hacme dönüşebilir. Böylece yığma taşın ağırlığı ve ahşabın sıcaklığı, modern bir planın konforuyla bir araya gelir.

Yörenin malzemesi, sağlıklı ve sürdürülebilir yaşam açısından da avantajlıdır. Bingöl taşının yüksek termal kütlesi iç mekân sıcaklığını gün boyu dengede tutarak ısıtma-soğutma yükünü azaltır; kerpiç ve ahşap ise nem alıp vererek iç havanın kuruluğunu ve nemini doğal biçimde düzenler. Taş ve toprağın yörenin kendi arazisinden gelmesi, taşımaya bağlı karbonu düşürür; kalın duvar ile toprak damın sağladığı pasif yalıtım, sert karasal iklimde enerjiye daha az bağımlı bir konfor sunar.

Bugün Bingöl'de kırsal yapı büyük ölçüde betonarmeye kaymış olsa da, Kiğı'nın konaklarında ve dağ köylerinin taş evlerinde yaşayan yığma taş ve toprak dam ustalığı hâlâ aranan bir bilgidir ve bu geleneği çağdaş bir evde sürdürmenin yolu da bu bilgiden geçer.

Hayalinizdeki ev için evinizi anlatın. Bingöl'da ahşabı, taşı ve geleneksel işçiliği bilen bir usta ya da zanaatçıysanız aramıza katılın.