Göynük Ahşap Evleri

Göynük'ün yapı geleneği, zemin katta taşın, üst katlarda ahşabın konuştuğu katmanlı bir kurgu üzerine oturur. Evlerin zemin katları kalın taş duvarla ya da masif kerpiçle örülürken, birinci ve ikinci katlarda ahşap dikme ve kirişlerden oluşan çatma karkas sistem yükselir; karkasın araları ahşap veya kerpiç dolgu ile doldurulur. Bu iskeletin üzerine sık aralıklı ahşap çıtalar çakılıp kireç harçlı bağdadi sıva çekilir, cepheler ise beyaz badana ile kaplanır. Kırma çatıların kiremitle örtülmesi, Göynük'e uzaktan bakıldığında beyaz duvar ile kiremit arasında salınan o tanıdık silueti verir.

İlçenin dokusu somut yapılar üzerinden okunur. Kasabaya tepeden bakan ve 1459'da Göynük'te vefat eden Akşemseddin'in altıgen planlı, kefeki taşından kubbeli türbesi ile 1331-1335 arasında inşa edilen Gazi Süleyman Paşa Camii, dokunun manevi ve simgesel çekirdeğini oluşturur; Göynük bu yüzden 'Diyar-ı Akşemseddin' olarak da anılır. Cumhuriyet'in ilk yıllarında, 1923'te dikilen ve altıgen taş kaide üzerinde üç katlı ahşap gövdesiyle yükselen Zafer Kulesi ise ilçenin en tanınmış simgelerindendir. Yüz otuz yedi tescilli tarihî konutla birlikte cami, çeşme, hamam ve türbelerin oluşturduğu yüz elli sekiz sivil mimari eser sayesinde ilçe merkezi 1983'te Kentsel Sit Alanı ilan edilmiş, 1991'de yürürlüğe giren koruma amaçlı imar planıyla bu miras güvence altına alınmıştır.

Göynük evi, dik yamaçlara ve dar, taş döşeli sokaklara yerleşmenin getirdiği kısıtlara akıllıca yanıt verir. Zemin kat sağır taş duvarıyla sokağa kapanırken, üst katlar sokağa doğru taşan cumbalarla hem iç mekânı genişletir hem de dar sokakta gün ışığını ve manzarayı içeri alır. İçten merdivenle bağlanan katlar, önlerindeki avlu ve bahçe ile mahremiyeti koruyan bir yaşam düzeni kurar; geniş saçaklar cepheyi ve beyaz badanayı yağmurdan korurken, taş zemin ile ahşap üst kat yörenin serin, nemli iklimine göre ısıyı dengeler.

İlçenin ustalık geleneğinde ahşap işçiliği ayrı bir yer tutar. Göynük evlerinin baş oda ve sofa tavanları, ahşap çıtalarla oluşturulan geometrik bezemeler ve merkeze yerleştirilen tavan göbekleriyle donatılır; ahşap işçilikli kapılar, kafesli pencere doğramaları ve cumba altı bingiler, ilçenin marangozluk birikiminin bugün restorasyonlarda yeniden aranan inceliğini gösterir.

Bu yalın yapım mantığının bugünün konutuna taşınabilecek en değerli yanı, malzemenin sağlıklı ve sürdürülebilir oluşudur: taş ve kerpiç zemin ile ahşap karkaslı üst kat nefes alır, iç nemi dengeler, gündüz depoladığı ısıyı gece geri verir; bağdadi sıvanın kireç esaslı yapısı, çimentolu sistemlerin aksine duvarın nem alışverişini kesmez. Cittaslow (Sakin Şehir) ağına katılan Göynük, tarihî konaklarını aslına uygun restore etmeye özen gösteren bir ilçedir; bu özen, bağdadi sıvadan ahşap karkasa, taş duvardan kiremit çatıya kadar geleneksel tekniklere hâkim mimar, restoratör ve ustaların bilgisine dayanır.

Hayalinizdeki ev için evinizi anlatın. Bölgede ahşabı, taşı ve geleneksel işçiliği bilen bir usta ya da zanaatçıysanız aramıza katılın.