Bozcaada Evleri

Bozcaada'nın geleneksel evleri, adanın kendi taşıyla örülen kâgir duvarların ahşap karkasla birleştiği, yöreye özgü bir yapım anlayışının ürünüdür. Alt katlar çoğunlukla kalın taş duvarlı yapılırken, üst katlarda taş örgü kimi zaman ahşap kaplama ve karkas sistemle hafifletilir. Çatılar alaturka kiremitle örtülür; cepheyi taçlandıran kirpi saçaklar ise tuğlaların testere dişi gibi dizilmesiyle oluşur ve adanın ev dokusuna kendine has bir gölge-ışık ritmi kazandırır. Bu birleşim, hem denizin nemine hem de rüzgârına dayanıklı, ölçülü ve sağlam bir kabuk üretir.

Ada merkezi, karakterleri belirgin biçimde ayrışan iki mahalle üzerine kuruludur: eski adıyla Rum Mahallesi olan Cumhuriyet Mahallesi ile Türk Mahallesi olarak bilinen Alaybey Mahallesi. Cumhuriyet Mahallesi'nde sokaklar birbirini dik kesen ızgara düzeninde, geniş ve düzenlidir; evler yüksek tavanlı, iri kepenkli pencereli, renkli çift kanatlı kapılıdır ve bodrum katları mutfak, banyo ve çamaşırlık gibi işlevlere ayrılır. Alaybey Mahallesi'nde ise sokaklar dar ve kıvrımlıdır, cephelerde ahşap kaplamalı cumbalar öne çıkar, zemin kat çoğunlukla erzak ve depo için kullanılan 'taşlık'a dönüşür. Adanın bağcılık geleneğine bağlı olarak, üzüm ve şarap üretimi için yüksek duvarlı 'mağaza' yapıları ile bağlar arasına serpiştirilmiş iki katlı 'kule' ya da tek katlı 'dam' tipi bağ evleri de bu dokunun ayrılmaz parçasıdır.

Ege'nin ortasında, sürekli esen imbat ve poyraza açık bir konumda bulunan ada, evini bu rüzgâra göre biçimlendirmiştir. Alaybey'in dar ve girift sokakları evleri birbirine yaslayarak rüzgârı keser, gölgeli geçitler yaz sıcağında serinlik sağlar; Cumhuriyet Mahallesi'nin kepenkli yüksek pencereleri ise hem güneşi hem de tuzlu rüzgârı denetlemeye yarar. İçe dönük avlular üstü örtülü mutfak ve çamaşırlık gibi gündelik yaşam alanlarını barındırırken, ahşap cumbalar sokağa doğru uzanıp iç mekâna ışık ve manzara taşır. Kalın taş duvar, gündüz ısınıp geceye ısı bırakan bir tampon gibi çalışarak evin iç iklimini dengede tutar.

Adanın bu taş ve ahşabı, bugünün konutuna doğrudan taşınabilecek nitelikte malzemelerdir: kalın kâgir duvarın yüksek ısıl kütlesi yazın içeriyi serin, kışın ılık tutarak adanın sert güneşine ve tuzlu rüzgârına karşı mekanik iklimlendirme yükünü azaltır. Yerel taşla örülen bir ev, korunması gereken ada silüetine yabancı beton kitlelerin aksine hem çevreye hem de manzaraya uyum sağlar. Yüksek çift kanatlı kapılar, üzerlerindeki dövme demir tokmaklar, taş merdivenler ve duvara gömülü ahşap dolaplar gibi öğeler ise yörenin ustalık geleneğini bugüne taşır.

Bozcaada, sıkı koruma denetimleri ve koruma amaçlı imar planı sayesinde çarpık yapılaşmaya büyük ölçüde kapalı kalmış, tarihi dokusunu koruyabilmiş ender yerlerdendir; bu da hem eski taş evlerin özgün restorasyonunu hem de geleneğe sadık yeni yapımı, taş örgüsünden ahşap işçiliğine kadar gerçek zanaat bilgisi olan ustaları zorunlu kılar.

Hayalinizdeki ev için evinizi anlatın. Bölgede ahşabı, taşı ve geleneksel işçiliği bilen bir usta ya da zanaatçıysanız aramıza katılın.