Gümüşhane'de Türk Evi Yaptırmak

Gümüşhane'de ahşap, taş ve doğal malzemelerle geleneksel bir Türk evi yaptırmak mı istiyorsunuz? Hayalinizdeki evi anlatın — ücretsizdir ve sizi hiçbir şeye bağlamaz. Gümüşhane ve çevresinde bu işi yapan bir mimar, usta ya da zanaatçıysanız, siz de aramıza katılın.

Gümüşhane geleneksel yapı geleneği, dağ coğrafyasının iki ana malzemesi olan taş ile ahşabın birlikte kullanıldığı bir teknik üzerine kuruludur. Yörenin evleri çoğunlukla "hatıllı taş duvar" ile örülür: yığma taş sıralarının arasına yatay ahşap hatıllar geçirilerek duvar hem depreme hem de dağ ikliminin zorlamalarına karşı esnek tutulur. Duvar dolgularında ve iç bölmelerde kerpiç yer alırken; kestane, ardıç, karaağaç ve ceviz gibi bölge ormanlarının ahşabı taşıyıcıda ve doğramalarda işlenir. Damlarda toprak, saç ve kiremit, bacalarda ise tuğla ikincil malzeme olarak devreye girer.

Bu geleneğin en yoğun görüldüğü yer, şehrin tarihi çekirdeği olan Süleymaniye Mahallesi'dir; Eski Gümüşhane adıyla da anılan bu yamaç yerleşimi, Osmanlı ve Rum taş mimarisinin yan yana okunabildiği nadir dokulardan biridir. Gümüşhane merkezine bağlı Dumanlı köyündeki Santa Harabeleri, yaklaşık üç yüz taş ev ve kilise kalıntısıyla bölgenin taş ustalığının ölçeğini gösterir. Torul, Kürtün ve Merkez yaylalarındaki ahşap yayla evleri ise ahşap işçiliği geleneğini bugüne taşır. İl genelinde kültür varlığı olarak tescillenmiş konakların bir bölümü restore edilerek yeniden kullanıma kazandırılmaktadır.

Gümüşhane evinin planı, sert ve karlı dağ iklimine verilmiş dikkatli bir cevaptır. Kalın hatıllı taş duvarlar gündüz ısıyı depolayıp gece yavaşça salarak iç mekânı dengede tutar; toprak ve saç örtülü damlar kar yükünü ve yağışı karşılar. Genellikle elma ve dut ağaçlarıyla çevrili geniş bir bahçe içinde kurulan ev, zemin katında taşlık, kiler, mutfak ve kimi zaman ahırla servis ve kış hacimlerini barındırır. Ahşap merdivenle çıkılan üst katta odalar bir sofa çevresinde dizilir; cepheden dışarı taşan çıkma ve cumbalarla açılan bol pencere, kısa dağ güneşini içeri en verimli biçimde alır.

Bu şemanın bugünün konutuna aktarılması, Gümüşhane'ye özgü somut kararlarla mümkündür. Hatıllı taş duvarın mantığı, ince taş kaplama taklidi yerine bölge taşıyla örülmüş gerçek bir dış kabuk ve gizli hatıl detayıyla sürdürülebilir; duvarı bölen yatay ahşap hatıl sıraları, çağdaş cephede taş yüzeyi ritimleyen bir bant düzeni olarak yeniden yorumlanabilir. Odaları toplayan sofa, modern konutta orta hol ve ortak aile alanına; dışarı taşan cumba, güney cepheye yerleştirilen çıkma pencere ya da camlı kış bahçesine dönüşür. Zemin katın servis ve depo, üst katın yaşam kurgusu ise eğimli arazide bugün de en verimli yerleşimi verir.

Bu yerel malzeme paleti, sağlıklı ve sürdürülebilir yaşam açısından da gerçek avantajlar taşır. Hatıllı taş duvarın yüksek termal kütlesi iç sıcaklığın gün boyu az dalgalanmasını sağlar, böylece ısıtma ve soğutma yükü düşer; ahşap ve kerpiç dolgu ise nem alıp vererek iç havanın dengesini korur, yoğuşmayı azaltır. Taşın, ardıç ve kestane ahşabının, kerpicin ilin kendi ocak ve ormanlarından, kısa mesafeden temin edilebilmesi taşıma kaynaklı karbonu azaltır. Kalın duvar, doğru yönlenmiş cumba ve toprak dam bir araya geldiğinde, mekanik sistemlere yüklenmeden çalışan pasif bir iklimlendirme ortaya çıkar.

Bugün Gümüşhane'de hem tescilli konakların restorasyonu hem de bu dile sadık yeni yapılar için taş örme, ahşap doğrama ve hatıl işçiliğini bilen ustalara olan ihtiyaç sürüyor; bu ustalar, Gümüşhane'nin taş ve ahşap geleneğine hâkim mimarlarla birlikte çalıştığında gelenek yaşar.

Hayalinizdeki ev için evinizi anlatın. Gümüşhane'da ahşabı, taşı ve geleneksel işçiliği bilen bir usta ya da zanaatçıysanız aramıza katılın.