Foça Taş Evleri

Foça'nın yapı geleneğinin belkemiği, yörede "Foça taşı" diye anılan yerel taştır. Geleneksel Eski Foça evinde temel ve zemin kat yığma taşla örülür, üst katlar ise çoğu zaman daha hafif bir ahşap karkas düzeniyle yükselir; üzeri ahşap çatı ve alaturka kiremitle örtülür. Bu evlerin çoğu iki katlı ve bitişik düzende inşa edilmiştir. Foça dokusunu asıl özgün kılan ise taşın sadeliğiyle kontrast oluşturan rengârenk boyalı ahşap pencere ve kapı doğramaları ile kepenklerdir.

Bu dokunun en yoğun okunduğu yer, Eski Foça'nın çekirdeğindeki İsmetpaşa Mahallesi ve onu saran Arnavut kaldırımlı dar taş sokaklardır; sokakların iki yanında karşılıklı dizilen bitişik evler, önlerinde bahçe olmadan doğrudan sokağa açılır. Merkezin en eski taş anıtı, 1455 tarihli Fatih Camii'dir. İlçenin taş mimari geleneği kıyıyla da sınırlı değildir: Kozbeyli, Gerenköy, Ilıpınar ve Yeniköy gibi kırsal mahallelerde de taş ev dokusu sürer; özellikle çam ormanı içindeki Kozbeyli, korunmuş taş evleriyle bu geleneğin köydeki en somut örneğini barındırır.

Geleneksel Foça evi, sıcak ve güneşli iklim ile liman kasabasının sıkışık kıyı dokusuna aynı anda cevap verir. Kalın yığma taş duvarlar gün boyu ısıyı içeri geçirmez, akşama kadar serinliği tutar; bitişik düzen ise evlerin birbirini gölgeleyerek sokakları serin ve rüzgârdan korunaklı kılmasını sağlar. Kıyıdaki bu bitişik düzen evlerin yanında, köylerde tek başına yükselen sıvasız yığma taş ev tipi de Foça'nın yapı dağarcığının bir parçasıdır.

Bu yerel malzeme dilinin bugünün müstakil evine taşınması, Foça'da hem estetik hem de sağlıklı yapı açısından anlamlıdır. Taşın kalın duvarları yüksek ısı kütlesi oluşturarak yazın serin, kışın ılık bir iç ortam sağlar; taş ve ahşabın nefes alan, nem dengeleyen doğal yapısı çağdaş yalıtım çözümleriyle birlikte yorumlanabilir. Böylece geleneksel Foça evinin görünüşü değil, iklime uygun mantığı bugüne aktarılmış olur. Eski Foça'nın önemli bir bölümü koruma altında bir sit alanı olduğundan, burada bir konağı yaşatmak sokağın özgün dokusuna sadık, titiz bir restorasyon yaklaşımı gerektirir.

Bugün Foça'da hem asırlık konakların restorasyonu hem de aynı geleneksel dille yeni müstakil ev yapımı, deneyimli taş ustası, ahşap doğrama ustası ve koruma kurulu süreçlerine hâkim mimar ile restoratör isteyen titiz bir iştir.

Hayalinizdeki ev için evinizi anlatın. Bölgede ahşabı, taşı ve geleneksel işçiliği bilen bir usta ya da zanaatçıysanız aramıza katılın.