Şirince Ahşap Evleri

İzmir'in Selçuk ilçesine bağlı Şirince, on dokuzuncu yüzyıldan kalma iki katlı evleriyle Ege'nin en iyi korunmuş yerleşim dokularından biridir. Buradaki yapı geleneği açık bir katmanlaşmaya dayanır: alt kat, yörenin şist ve gnays taşından yığma kârgir olarak örülür; üst kat ise ahşap iskelet üzerine kurulan, aralarına taş ve kerpiç dolgu yerleştirilen bağdadi tekniğiyle yükselir. Taşı ve dolguyu bir arada tutan bağlayıcı, çimento değil geleneksel çamur ve kireç harcıdır; örtüde ise oluklu Türk kiremidi kullanılır. Üst katların sıvanıp beyaza boyanması, taş alt katla ahşap üst kat arasındaki bu tok dokuyu Şirince'ye özgü kılar.

Köyün simge yapıları, dar ve dik Arnavut kaldırımı sokakların tırmandığı yamaçlarda yer alan iki Rum kilisesidir: güney yamaçtaki, on dokuzuncu yüzyıl başında yeniden inşa edilen Vaftizci Yahya (Aziz Yahya) Kilisesi ile köy içindeki, iç yüzeyinde fresk izleri duran Aziz Dimitrios Kilisesi. Evlerin sütun, konsol ve kaldırımlarında görülen mermer yakındaki taş ocaklarından, ahşap kısımlarda kullanılan kereste ise bölgede yetişen dayanıklı ağaçlardan gelir; bu malzeme birlikteliği, yerleşimin bütününe tek elden çıkmış gibi bir doku kazandırır.

Şirince evi, çanak biçimli bir vadinin yamaçlarına yaslanan konumuna doğrudan cevap verir. Evler yamaç boyunca öyle dizilir ki çoğu, komşusunun güneşini ya da vadi manzarasını kapatmayacak biçimde kademelenir. Üst katların sokağa taşan cumbaları ve geniş saçakları hem gölge hem yaşam alanı üretirken, taş avlu duvarları ve teraslanan bağ ile meyve bahçeleri evi çevresine bağlar.

Bu yerel dil bugünün konutuna doğrudan taşınabilir. Kalın yığma taş alt kat, gündüz ısıyı emip gece bırakan yüksek ısıl kütlesiyle Ege'nin sıcak yazında iç mekânı serin tutar; ahşap bağdadi üst kat ise hafifliği ve ferahlığıyla buna denge kurar. Kireç harcı ve kerpiç dolgunun en önemli özelliği nefes alabilmesi, yani duvarın nemi içeri hapsetmeden dengelemesidir; bu da çimento sıvalı yapılarda görülen yoğuşma ve küf sorunlarını doğal yolla azaltır. Yörenin taşı, kireci ve ahşabıyla kurulan bir ev, hem düşük gömülü enerjili hem de onarılabilir bir yapı olarak sürdürülebilirlik açısından bugün yeniden değer kazanır.

Bu tekniklerin sürmesi, belirli bir ustalığa bağlıdır. Ahşap iskeleti kuran ve bağdadi çıtayı döşeyen doğramacı, şist ve gnays taşını kireç harcıyla örebilen taş ustası, kireç sıva ile badanayı geleneksel yöntemle uygulayan ustalar ve tescilli yapılarda çalışabilen restoratör mimar, bu dokunun ayakta kalmasını sağlayan asıl unsurlardır. Bugün Şirince'de yapılan işlerin çoğu, mevcut tarihi evlerin özgün tekniğine sadık restorasyonu ile bu dokuya uyumlu nitelikli müstakil ev yapımıdır; her ikisi de yöreye hâkim ustalar ve koruma bilincine sahip mimarlar ister.

Hayalinizdeki ev için evinizi anlatın. Bölgede ahşabı, taşı ve geleneksel işçiliği bilen bir usta ya da zanaatçıysanız aramıza katılın.