Urla Taş Evleri

Urla'nın yapı geleneği, Çeşme yarımadasının volkanik toprağından çıkan taşla yoğrulmuştur. İlçenin evlerinde yörenin gözenekli volkanik tüfü ile kesme taş öne çıkar; hafif ve nefes alan bu taş, hem taşıyıcı duvarlarda hem de kapı-pencere söveleri gibi işlenmiş bezeme detaylarında ustalıkla kullanılmıştır. Taş ile ahşabın birlikte örüldüğü bu yapım tekniği, on dokuzuncu yüzyıldan bugüne ulaşan tescilli konakların gövdesini oluşturur. Urla'da taş, yalnızca bir malzeme değil, ilçenin köklü zeytin ve bağ kültürünün üstüne oturan bir yaşam biçiminin taşıyıcısıdır.

Bu geleneğin en somut izleri, ilçenin köylerinde ve merkezindeki eski dokularda okunur. İç kesimdeki Barbaros köyü, dar ve taş döşeli sokakları, eski Rum evleri ve bugün kültür-sanat mekânlarına dönüşmüş yapılarıyla adeta açık bir mimari arşivdir; kıyıdaki Zeytineli köyü de zeytincilikle geçinen taş ve ahşap evleriyle bu belleği sürdürür. Urla merkezinde ise geçmişteki yoğun Rum yerleşiminden kalan restore edilmiş konaklar ve tarihi çarşı sokakları, kasabanın tarihi damarını canlı tutar.

Urla'nın kıyıya yaslanan konumu ve sıcak geçen yazları, evin planını doğrudan biçimlendirmiştir. Zeytinliğin ya da bağın içine yerleşen bu evlerde kalın taş duvarlar gündüz sıcağını dışarıda tutarken; avlular, geniş saçaklar ve taş duvarlarla çevrili bahçeler gölgeyi ve deniz esintisini eve davet eder. Yaşam, iç mekân ile avlu arasında akıp gider; taş duvar hem sınır hem de sıcağa karşı bir kalkandır.

İlçenin taşla kurduğu bu ilişkinin kökleri çok eskiye uzanır. Urla'nın ilk çekirdeği olan Klazomenai antik kentinde gün yüzüne çıkarılan taş presli zeytinyağı işliği, bu topraklarda taşın ve zeytinin binlerce yıldır iç içe olduğunu gösterir. Bugün bir zeytinliğin ortasında taş duvarla yükselen bir ev yapmak, aslında bu çok katmanlı sürekliliğin en yeni halkasını eklemektir.

Bugün Urla'da hem tescilli Rum konaklarının özgün malzemesiyle restore edilmesi hem de geleneksel tekniklerle yeni taş evlerin yapılması sürüyor; ancak yerel taşı doğru örebilen, ahşabı ve avluyu iklime göre kurgulayabilen ustalık her geçen gün daha kıymetli hâle geliyor. Urla'da doğal taşla yapılacak nitelikli bir müstakil ev de bir konak restorasyonu da bu ustalığı bilen mimar, restoratör ve ustanın birlikte çalışmasını ister.

Hayalinizdeki ev için evinizi anlatın. Bölgede ahşabı, taşı ve geleneksel işçiliği bilen bir usta ya da zanaatçıysanız aramıza katılın.