Kars'ta Türk Evi Yaptırmak

Kars'ta ahşap, taş ve doğal malzemelerle geleneksel bir Türk evi yaptırmak mı istiyorsunuz? Hayalinizdeki evi anlatın — ücretsizdir ve sizi hiçbir şeye bağlamaz. Kars ve çevresinde bu işi yapan bir mimar, usta ya da zanaatçıysanız, siz de aramıza katılın.

Kars, volkanik yaylaların taşıyla yükselen bir şehirdir: yörenin ana yapı malzemesi, çevredeki lav akıntılarından çıkarılan koyu renkli bazalt ile yer yer ona eşlik eden andezit taşıdır. Kırsaldaki geleneksel Kars evinde duvarların alt bölümü çamur harçlı kaba yığma taşla örülür, üst kısımlarda ve iç bölmelerde kerpiç kullanılır; duvarlar önce çamur sıva, ardından ince beyaz sıvayla kaplanır. Kars köylerinin bir başka özgün geleneği, ahşabın kıt olduğu bu yüksek arazide dahi camilerde ve büyük mekânlarda örtüyü taşıyan ahşap direk-kiriş sistemleridir; taşın kütlesi ile ahşabın esnekliği aynı yapıda buluşur.

Kentin en tanınmış mimari dokusu, 1878-1918 arasındaki Rus döneminde kesme bazalt taşından inşa edilen 'Baltık mimarisi' yapılarıdır. Rusların 1890'da getirttiği Hollandalı mühendislerin çizdiği ızgara sokak planı üzerine, kırk yıl içinde Baltık üslubunda tek, iki, kimi zaman üç katlı taş binalar yükselmiştir; bu yapılar bugün ağırlıklı olarak Yusufpaşa, Ortakapı ve Cumhuriyet mahallelerinde ayaktadır. Cepheleri yalancı sütunlar ve bordür kabartmalarıyla bezenmiş, iç mekânları uzun bir koridor çevresine dizilmiş oda ve salonlardan kurulmuştur; şehirde bu üsluptaki yapılardan yüzden fazlası tescillenerek koruma altına alınmış, önemli bir kısmı hâlâ konut olarak kullanılmaktadır.

Geleneksel Kars evi, sert kara ikliminin uzun ve karlı kışına doğrudan cevap verir. Kalın bazalt ve kerpiç duvarlar ısıyı içeride tutar; çatılar üzerine serilen killi toprakla sıkıştırılmış düz toprak damlar hem yalıtım sağlar hem de kar yükünü taşır. Pencereler küçük ve döşemeden yüksek tutularak ısı kaybı azaltılır; evin kalbinde pişirme ve ısınmayı birleştiren tandır ile Baltık konaklarında 'peç' denen sobalı-şömineli ısıtma düzeni yer alır. Kırsalda ahır çoğu zaman eve bitişik kurularak hayvan sıcaklığından da yararlanılır.

Bu birikim bugünün konutuna doğrudan taşınabilir: yörenin bazalt ocaklarından çıkan taş, çağdaş yalıtım katmanlarıyla desteklenmiş yığma ya da taş kaplama cephelerde yeniden yorumlanabilir ve gündüz depoladığı ısıyı geceye aktaran doğal bir tampon kütle oluşturur. Düz toprak damın mantığı çağdaş bir yeşil/toprak çatıya; peçin kütlede ısı depolayan ısıtma fikri, kütlesel taş duvara gömülü modern bir odak ısıtıcıya dönüşebilir. Baltık yapılarının uzun koridor etrafına dizilmiş oda düzeni de, Kars'ın sert rüzgârına karşı kompakt ve kolay ısınan bir plan şeması olarak yeni evlerde ölçekli biçimde kullanılabilir.

Kars'ın yerel malzemesi sağlıklı ve düşük etkili yaşam açısından da güçlüdür. Bazaltın yüksek termal kütlesi iç sıcaklığı dengeleyerek yakıt ihtiyacını düşürür; kerpiç ve çamur sıva nem alıp verdiği için iç havayı dengeli tutar; ahşap taşıyıcılar da nefes alan, nem tamponu görevi gören bir malzemedir. Taşın ve toprağın şehrin kendi ocaklarından, kısa mesafeden temin edilmesi taşıma kaynaklı karbonu azaltır; kalın duvar, küçük pencere ve toprak damdan oluşan bütün ise büyük ölçüde pasif iklimlendirmeye dayanır. Bunlar abartısız, bölgenin yüzyıllık deneyimiyle sınanmış avantajlardır.

Bugün Kars'ta tescilli Baltık taş yapılarının onarımı ile kırsaldaki taş ve kerpiç evlerin yeniden değerlendirilmesi sürüyor; bu da kesme bazaltı işleyebilen taş ustası, çamur sıva ve ahşap işçiliğini bilen uygulamacı ihtiyacını canlı tutuyor.

Hayalinizdeki ev için evinizi anlatın. Kars'da ahşabı, taşı ve geleneksel işçiliği bilen bir usta ya da zanaatçıysanız aramıza katılın.