Malatya'da Türk Evi Yaptırmak

Malatya'da ahşap, taş ve doğal malzemelerle geleneksel bir Türk evi yaptırmak mı istiyorsunuz? Hayalinizdeki evi anlatın — ücretsizdir ve sizi hiçbir şeye bağlamaz. Malatya ve çevresinde bu işi yapan bir mimar, usta ya da zanaatçıysanız, siz de aramıza katılın.

Malatya, geleneksel evini toprağın diliyle kurmuş bir yöredir: bölgenin bol killi toprağından dökülen kerpiç, yörenin ana yapı malzemesidir. Bir ya da iki katlı bu evlerde kesme taş temel üzerine 'anaç' denilen kalın kerpiç duvarlar örülür; tavan, kapı, pencere, döşeme, dolap, merdiven ve sekiler ise ahşaptandır, duvarları birbirine kenetleyen ahşap hatıllar da bu ahşap geleneğinin bir parçasıdır. 1800'lerden sonra bölgede ahşap iskelet arasının kerpiç ve taşla doldurulduğu 'doldurma' (hımış) tekniği de yaygınlaşmış, böylece taş, ahşap ve kerpiç aynı duvarda buluşmuştur.

Bu geleneğin en somut örnekleri bugün hâlâ ayaktadır. Eski Malatya'nın kalbi Battalgazi ilçesinde, Saray Mahallesi başta olmak üzere iki katlı kerpiç ve taş konaklar sıralanır; taş ve kerpiç dokusuyla öne çıkan, yaklaşık yüz on yıllık Erturan Konağı bunların başında gelir. Şehir merkezinde ise Hacı Sait Efendi (Turfanda) ve kardeşleri tarafından yaklaşık yüz yirmi yıl önce yaptırılan, bir cihannümalı eve bitişik dört evden oluşan Beşkonaklar, bugün etnografya müzesi olarak geleneksel Malatya evini yaşatır. İlin kuzeyindeki Arapgir ise Berenge, Köseoğlu ve Ormansırtı gibi mahalleleriyle ayrı bir mimari zenginlik sunar; 1920'lerin taş mimarisini yansıtan Kaşkaloğlu Konağı ve benzeri yüzlerce tescilli sivil mimari örneği bu ilçeye özgü dokuyu taşır.

Malatya'nın sert karasal iklimi -kavurucu, kuru yazlar ile karlı, dondurucu kışlar- evin planını doğrudan biçimlendirmiştir. Kalın kerpiç duvarlar hem yazın sıcağı hem kışın soğuğu içeri geçirmez; zemin katlar kışlık oda, kiler ve mutfak gibi hizmet mekânlarına, üst katlar ise yaşama odalarına ayrılır. Odaların açıldığı sofa evin ortak yaşam çekirdeğidir; sokağa taşan cumbalar mekânı genişletirken Arapgir evlerinde bu çıkmalar 'eli böğründe' denilen ahşap payandalarla desteklenir. Kalın duvarlardaki 'taka' denilen nişler ise hem eşya koymaya hem duvarın kütlesini hafifletmeye yarar.

Bu geleneksel dilin bugünün konutuna taşınması Malatya için son derece somut olanaklar barındırır. Hımış mantığındaki ahşap karkas, çağdaş ahşap iskelet sistemlerine; aradaki kerpiç ve taş dolgu ise samanlı kerpiç blok ile toprak sıvaya doğrudan çevrilebilir. Sofa etrafında toplanan oda düzeni açık planlı bir ortak yaşam alanına, sokağa taşan cumba çağdaş bir çıkma-pencereye, duvar içindeki taka nişleri gömme raf ve nişlere dönüşür. Kayısı bahçeleriyle örülü Malatya arsalarında, alt katı hizmet üst katı yaşam olarak ayıran o klasik kademelenme, avlulu ve gölgelikli modern bir ev kurgusuna zemin hazırlar.

Malatya'nın yerel malzemesi sağlıklı ve sürdürülebilir yaşam açısından da güçlü avantajlar sunar. Kerpiç nefes alan bir malzemedir; iç mekândaki nemi emip geri vererek dengeler ve kimyasal katkı içermez. Kalın kerpiç duvarın yüksek termal kütlesi, gündüz ısıyı içine alıp gece salarak yazın serin, kışın ılık bir iç ortam sağlar; bu da mekanik ısıtma-soğutma yükünü düşürür. Yörenin kendi toprağından dökülen kerpiç ile arazisinden çıkan taşın kullanılması, uzun nakliyeyi ortadan kaldırarak düşük karbonlu bir yapı anlamına gelir; ahşap hatıl ve doğramalar ise karbonu bağlayan yenilenebilir bir kaynaktır. Abartıya kaçmadan söylemek gerekirse, bu malzemeler pasif iklimlendirmenin yüzyıllardır sınanmış araçlarıdır.

Bugün Battalgazi ve özellikle Arapgir'de çok sayıda tescilli tarihi ev restorasyon ve koruma sürecinde; hem bu mirası ayağa kaldıracak hem de aynı dille yeni evler kuracak kerpiç, taş ve ahşap ustalığına gerçek bir ihtiyaç var.

Hayalinizdeki ev için evinizi anlatın. Malatya'da ahşabı, taşı ve geleneksel işçiliği bilen bir usta ya da zanaatçıysanız aramıza katılın.