Kayaköy Taş Evleri

Kayaköy, Muğla'nın Fethiye ilçesine bağlı, yapı geleneğini bütünüyle taşa borçlu bir yerleşimdir. Buranın evleri yörenin sert, kayalık zemininden çıkan taşın kesme ve moloz halleriyle, aralarına kireç harç sürülerek örülmüş; çimento ya da sıva altında gizlenmemiş, taşın kendi dokusu cephede açıkça okunacak biçimde bırakılmıştır. Çoğu iki katlı olan bu küçük evlerde alt kat kiler ve depo olarak, üst kat ise yaşama katı olarak düzenlenmiş, böylece dik yamaçta hem ısı hem de eğim akıllıca değerlendirilmiştir. Bu, Muğla'nın genelinden çok bir yamaç-taş kasabası dokusuna özgü, yoğun ve dikey bir yapılaşma anlayışıdır.

Kayaköy'ün eski adı Levissi, antik dönemdeki karşılığı ise Karmylassos'tur ve köy Fethiye'ye yaklaşık sekiz kilometre uzaklıkta, dağlık bir yamaca kurulmuştur. Yamacın tepesine yakın konumdaki Yukarı Kilise Taksiyarhis, batı sınırında ve bugüne daha sağlam ulaşan Aşağı Kilise ise Panayia Pirgiotissa adını taşır; bu iki büyük kilisenin çevresine dağılmış çok sayıda küçük şapel ve okul yapıları da yerleşimin parçasıdır. Yamaç boyunca sıralanan yüzlerce taş ev, köyün silüetini oluşturan asıl dokudur ve bu yapıların büyük bölümü bugün tescilli olarak koruma altındadır.

Kayaköy'ün en ayırt edici yönü, evlerin yamaca yerleştiriliş biçimidir: her ev, alttaki komşusunun manzarasını ve ışığını kapatmayacak şekilde kademelendirilmiş, böylece dik arazide hem güneş hem de deniz esintisi tüm evlere ulaşabilmiştir. Ege'nin sıcak ve kurak yazlarına karşı verilen en somut yanıt ise su mimarisidir; evlerin girişlerinde yer altı sarnıçları bulunur ve çatıya düşen yağmur suyu bu sarnıçlarda toplanarak yıl boyunca kullanılır. Küçük ve sade planlar, kalın taş duvarların gölgesi ve doğal havalandırmayla birlikte bölgenin iklimine ölçülü ve tutumlu bir konut tipi üretmiştir.

Kayaköy'ün taş ve kireç geleneği, bugünün konutu için hâlâ geçerli ve sağlıklı bir modeldir. Kalın taş duvar, gündüz ısıyı içine alıp gece geri vererek yaz sıcağını dengeler; kireç harç ve kireç esaslı sıva ise duvarın nem alıp vermesine izin verdiği için iç mekânda küf ve rutubet sorununu azaltır. Çimento yerine kirece, betona kıyasla yerel taşa dayanan bu yapım biçimi, hem düşük enerjili ve dayanıklı bir kabuk sunar hem de yörenin dokusuyla uyumlu, nefes alan bir yaşam alanı oluşturur.

Kayaköy bugün büyük ölçüde ören yeri niteliğinde korunmakta, evlerin ahşap kapı, pencere ve çatı sistemleri zamanla yıprandığından bu yapıların ayağa kaldırılması ciddi bir restorasyon ustalığı gerektirmektedir. Kesme taşı doğru harçla yeniden örebilen, kireç sıvayı ve ahşap çatı-kepenk işçiliğini bilen ustalar burada yalnızca eski yapıları onarmak için değil, aynı taş dilini konuşan yeni ve nitelikli müstakil evler yapmak için de gereklidir.

Hayalinizdeki ev için evinizi anlatın. Bölgede ahşabı, taşı ve geleneksel işçiliği bilen bir usta ya da zanaatçıysanız aramıza katılın.