Milas Taş Evleri

Milas'ın yapı geleneği, Menteşe coğrafyasının taşını ustalıkla işleyen bir el emeğine dayanır. Kentin on dokuzuncu yüzyıl evleri, alt katı kalın taş yığma, üst katı ahşap karkas olarak kurulur; zemin kat dükkân ya da depo, üst kat ise yaşam mekânı olarak ayrılır. Milas'ı çevre yörelerden ayıran en özgün işaret, ilçenin Çomakdağ köylerinde görülen bezemeli bacalarıdır; yerel taştan yontulan, antik akroterlerden esinlenmiş bu baca başlıkları başka hiçbir yörede bu biçimiyle karşımıza çıkmaz. Antik Mylasa'nın taşlarını yeniden kullanan devşirme bloklar da bu dokunun içinde sıkça görülür.

Milas'ta bu geleneği bugün somut biçimde okuyabileceğiniz yerlerin başında Hisarbaşı ve Hoca Bedrettin gibi eski mahalleler gelir; dar sokaklarında, mermer sövelerle çerçevelenmiş, üçgen alınlıklı görkemli kapılarıyla geç Osmanlı dönemi konak mimarisini taşıyan taş yapılar sıralanır. Hisarbaşı'ndaki Çöllüoğlu Hanı (1719), devşirme taş blokları ve avlusuyla bu taş işçiliğinin anıtsal ölçekteki karşılığıdır; restore edilerek kentin kültürel yaşamına yeniden kazandırılmıştır. Kırsalda ise Çomakdağ-Kızılağaç köyünün taş evleri, geleneğin en saf ve dokunulmamış örneğini sunar.

Milas'ın yazları kurak ve sıcak, kışları serin iklimi, evin planını doğrudan biçimlendirir. Kalın taş alt kat gündüzün sıcağını içeri geçirmez, serin bir gölge hacmi oluşturur; üst kattaki ahşap odalar ise açık sofalara ve avluya açılarak akşam serinliğini ve çapraz havalandırmayı yakalar. Ahşap kirişlere oturan çıkmalar sokağa taşarak hem gölge hem de manzara sağlar; avlulu ve divanhaneli düzen, ailenin hem mahremiyetini hem de gündelik akışını taş duvarların içinde toplar.

Çomakdağ köyünün evleri, bu geleneğin en öğretici katmanıdır. Kare planlı, küçük tek mekânlar çimento kullanılmadan, şamot ve kireç harcıyla, ahşap lentolarla örülmüştür; çatı, taşın üzerinden dönen saçakla tamamlanır. İçeride gusülhane, yüklük, çanaklık ve ocakbaşı gibi geleneksel donatılar dar hacmi ustalıkla örgütler. Kapı pervazlarındaki ve tavan ile pencerelerdeki renkli boyalı ahşap oymalar ise, yörenin bilinen renkli giysi geleneğiyle akraba, sembolik anlamlar yüklü bir bezeme diline işaret eder.

Bu yerel malzeme dağarcığı, bugünün müstakil evine doğrudan tercüme edilebilir. Milas taşının kütlesel duvarı, gün içinde ısıyı depolayıp gece geri vererek iç mekânı dengede tutar; Çomakdağ evlerindeki gibi kireç esaslı, nefes alan harç ve sıvalar nemi hapsetmeden dışarı verir, çimentolu yapıların aksine duvarın kurumasına ve sağlıklı bir iç havaya izin verir. Ahşap karkas ve yöresel taşın birlikteliği, hem depreme karşı esnek hem de düşük karbonlu, yerinde bulunan malzemeyle kurulan sürdürülebilir bir yapıya kapı açar.

Milas bugün, hem Çöllüoğlu Hanı gibi anıtsal restorasyonlarla hem de köylerdeki taş evlerin özenle onarılmasıyla bu geleneği yaşatmaya çalışan bir ilçe; bezemeli baca, mermer söve ve boyalı ahşap gibi işleri yapabilecek taş, ahşap ve restorasyon ustalarına duyulan ihtiyaç da her geçen gün artıyor.

Hayalinizdeki ev için evinizi anlatın. Bölgede ahşabı, taşı ve geleneksel işçiliği bilen bir usta ya da zanaatçıysanız aramıza katılın.