Siirt'te Türk Evi Yaptırmak

Siirt'te ahşap, taş ve doğal malzemelerle geleneksel bir Türk evi yaptırmak mı istiyorsunuz? Hayalinizdeki evi anlatın — ücretsizdir ve sizi hiçbir şeye bağlamaz. Siirt ve çevresinde bu işi yapan bir mimar, usta ya da zanaatçıysanız, siz de aramıza katılın.

Siirt, "cas" denen yerel alçının şehridir. Kentin çevresindeki zengin jips (alçı taşı) yataklarından çıkarılan taş fırınlanıp öğütülerek, yörede "cas" adı verilen alçı harcı elde edilir; duvarlar taştan örülüp cas harcıyla bağlanır, yüzeyler de yine casla sıvanır. Bu yüzden geleneksel Siirt evi baştan aşağı süt beyazıdır ve yöre bu görünümüyle "beyaz mimari" diye anılır. Taşın yontulup cas harcıyla bağlanmasına dayanan bu teknik, ahşabın kıt, taşın ve jipsin bol olduğu bir coğrafyanın yapıya verdiği doğrudan bir cevaptır.

Geleneksel dokunun en yoğun okunduğu yer, 1129'da Büyük Selçuklular döneminde yükselen Siirt Ulu Camii ile onun tuğla işçilikli minaresinin çevresine kümelenmiş eski çarşı ve ev dokusudur. İl merkezine bağlı Tillo (eski adıyla Aydınlar) ilçesi ise baştan sona taş medreseleri ve türbeleriyle ayrı bir açık hava müzesi gibidir; İsmail Fakirullah Türbesi ve Erzurumlu İbrahim Hakkı'nın buraya kurduğu ünlü ışık düzeneği, bu taş geleneğinin en bilinen simgesidir. Pervari, Şirvan, Eruh ve Baykan gibi dağlık ilçelerin köylerinde ise cas sıvalı, düz damlı taş evler hâlâ ayaktadır.

Siirt'in sert karasal iklimi — kavurucu yazları ve sert kışlarıyla — evin biçimini doğrudan belirlemiştir. Kalın taş-cas duvarlar gündüzün sıcağını içeri hemen geçirmez, akşama dek serinliği tutar; düz damlar hem yazın üzerinde yatılan bir teras hem de yağmura karşı sıkıştırılmış bir örtü işlevi görür. Avlu çevresinde toplanan odalar gölge ve hava akımı yaratarak evi doğal yoldan serinletirken, beyaz cas yüzeyler de güneş ışığını geri iterek iç mekânı korur.

Bugünün Siirt konutunda bu miras taklit değil, yorum olarak yaşatılabilir. Yerel jipsten üretilen cas sıva, çağdaş bir evin dış cephesine o tanıdık mat beyaz dokuyu ve nefes alan yüzeyi yeniden kazandırabilir; kalın taş-cas duvarın termal kütlesi, düz damın bir çatı terasına dönüşmesi ve avlunun iç bahçe veya ışıklık olarak plana alınması, apartman ölçeğinde bile Siirt'e özgü serin ve içine kapanan bir mekân kurar. Cas ile biçimlendirilen gömme nişler, raflar ve ocak alınlıkları gibi yöresel ayrıntılar da iç mekânda ince birer hatıra olarak sürdürülebilir.

Cas'ın en büyük değeri, sağlıklı ve düşük karbonlu bir malzeme oluşudur. Alçı esaslı sıva nemi emip geri veren, gerçek anlamda "nefes alan" bir yüzeydir; iç havanın rutubetini dengeler ve küf oluşumunu zorlaştırır. Ana hammadde olan jips Siirt'in kendi yataklarından çıktığı için taşıma yükü ve karbon ayak izi düşüktür, üstelik alçı çimentoya göre çok daha düşük sıcaklıkta pişirildiğinden üretimi de daha az enerji ister. Kalın taş-cas duvarın termal kütlesi ile beyaz yüzeyin güneşi yansıtması bir araya gelince, mekanik soğutmaya fazla yaslanmadan yazın serin kalabilen bir ev ortaya çıkar.

Bugün Siirt'te cas ustalığı giderek azalıyor; hem eski cas evlerin restorasyonu hem de geleneği doğru yorumlayan yeni yapılar, alçı harcını ve taş örgüyü gerçekten bilen deneyimli usta ile mimara ihtiyaç duyuyor.

Hayalinizdeki ev için evinizi anlatın. Siirt'da ahşabı, taşı ve geleneksel işçiliği bilen bir usta ya da zanaatçıysanız aramıza katılın.