Uzungöl Ahşap Evleri

Uzungöl, Trabzon'un Çaykara ilçesine bağlı bir dağ mahallesidir ve yapı geleneği kıyıdaki Trabzon evinden çok, 1.200 metre rakımdaki orman köyünün kendine özgü koşullarıyla biçimlenmiştir. Gölü kuşatan ve 2.000 metreye dek tırmanan ladin ile köknar ormanları, buranın ana yapı malzemesini doğrudan belirlemiştir: ev, taş bir bodrum katının üzerine oturan ahşap karkas bir gövdedir. Duvarlar çoğunlukla "göz dolma" tekniğiyle, ahşap iskeletin gözlerine yöre taşı ve harç doldurularak örülür; alttaki kalın taş bodrum ahır ve kiler olarak kullanılırken, insanın yaşadığı üst katlar tümüyle ahşaptır. Bu dağ evinin ayrılmaz tamamlayıcısı ise serandırdır (serander): dört ahşap direk üzerine oturan, direklerin başına geçirilen yassı disklerle farelerin tırmanmasını engelleyen, havadar ve ayrık bir ambardır.

Uzungöl'ün dokusu tek bir çekirdeğe toplanmaz; evler, gölü besleyen Haldizen Deresi'nin açtığı vadi boyunca ve yamaçlara serpilerek dağınık biçimde konumlanır. Mahallenin üst kesimindeki Yaylaönü gibi yerleşimler ile yakın çevredeki Demirkapı ve Şekersu yaylaları, kışın köyde oturup yazın yükseğe çıkma geleneğinin izini taşır. Göl kıyısındaki 1989'da ilan edilmiş Uzungöl Tabiat Parkı'nın çevresinde, ahşap gövdeli evler ve serandırlar hâlâ bu yayla-köy ikiliğinin mimari belleğini oluşturur.

Yılın büyük bölümünde bol yağış alan, kışı karlı ve uzun geçen bu yüksek vadide ev, doğrudan iklime cevap verecek biçimde kurgulanır. Taş bodrum, evi zeminin nemi ve kar sularından yalıtırken hayvanların barındığı sıcak bir taban katmanı oluşturur; üstteki ahşap katlar ise hızlı ısınan, nefes alan bir yaşama alanı sunar. Yağmuru ve eriyen karı gövdeden uzağa atmak için çatılar geniş saçaklarla taşırılır; iç kurguda ise odaları bağlayan ahşap sofa evin kalbidir. Erzağı rutubetten ve kemirgenlerden koruyan serandırın gövdeden ayrı ve havadar yapılması da doğrudan bu nemli dağ ikliminin bir sonucudur.

Uzungöl'ün bu yerel dili, bugünün müstakil evine olduğu gibi taşınabilir bir kaynaktır. Vadinin kendi ormanından gelen ladin ve köknar ahşabı ile yöre taşı, uzaktan getirilen malzemeye kıyasla hem düşük taşıma yüküyle hem de yerin dokusuyla uyum içindedir. Nefes alan ahşap ve kalın taş duvarın birlikte kurduğu yapı, yüksek rakımın nemini dengeleyen, kışın ısıyı tutan, yazın serin kalan sağlıklı bir iç ortam üretir; bu da geleneksel tekniğin bugünün sürdürülebilir konut arayışıyla neden örtüştüğünü açıklar.

Bugün Uzungöl yoğun bir turizm baskısı altında ve göl çevresindeki hızlı betonlaşma, vadinin ahşap dokusunu görünür biçimde zorluyor; buna karşın taş bodrum, göz dolma duvar ve serandır geleneğini bilen usta işçiliği hâlâ yörenin en değerli mirasıdır. Uzungöl'de eski bir ahşap evi restore etmek de yörenin diliyle yeni bir müstakil ev yapmak da bu mirası taşıyan mimar, restoratör ve ahşap ustalarının emeğine dayanır.

Hayalinizdeki ev için evinizi anlatın. Bölgede ahşabı, taşı ve geleneksel işçiliği bilen bir usta ya da zanaatçıysanız aramıza katılın.