Van'da Türk Evi Yaptırmak

Van'da ahşap, taş ve doğal malzemelerle geleneksel bir Türk evi yaptırmak mı istiyorsunuz? Hayalinizdeki evi anlatın — ücretsizdir ve sizi hiçbir şeye bağlamaz. Van ve çevresinde bu işi yapan bir mimar, usta ya da zanaatçıysanız, siz de aramıza katılın.

Van, ağaçtan yoksun yüksek bir yaylanın ortasında kurulduğu için geleneksel evini toprakla, taşla ve az sayıda ahşap hatılla var etmiştir. Duvarların büyük bölümü kerpiçle, yani güneşte kurutulmuş çamur tuğlayla örülür; temel ve subasman ise bölgenin sert taşıyla yükselir, kıt olan kereste yalnızca düz damın mertek ve hatıllarında kullanılır. Böylece ortaya kalın gövdeli, yığma ve düz toprak damlı bir ev tipi çıkar: Van'ın kışına göğüs geren, sıcağı içeride tutan sağlam bir kabuk.

Van'ın en yoğun geleneksel dokusu, antik Tuşpa'nın kalesi olan Van Kalesi'nin eteğine yayılan Eski Van şehrindeydi; bir zamanlar kale mahallesini dolduran kerpiç evler bugün büyük ölçüde yok olmuş, geriye Ulu Cami ve Kaya Çelebi Camii gibi anıtlar kalmıştır. Bu ana yerleşimin dışında, ceviz ağaçlarıyla kaplı derin vadisiyle Çatak, ahşabın daha rahat bulunduğu ender köşelerden biri olarak ahşap dokusu güçlü evleriyle ayrışır. Kışın Karabet Geçidi kapanınca aylarca yolu kesilen Bahçesaray ile Gevaş ve Gürpınar'ın dağ köyleri ise taş ve toprakla örülü, kar altında kışlayan dağ evi geleneğini bugüne taşır.

Van'ın uzun ve karlı kışı evin biçimini doğrudan belirler. Duvarlar ısıyı hapsetmek için kalın tutulur, pencereler küçük ve azdır; evin kalbinde ise zemine gömülü tandırın çevresinde toplanılan tandır odası hem pişirme hem ısınma merkezidir. Çoğu evde ahır ya da samanlık yaşam mekânına bitişik konumlanır; hayvanların yaydığı ısı, dondurucu gecelerde odaları ılık tutar. Düz toprak dam ise her kar yağışından sonra loğ taşıyla bastırılıp sıkıştırılarak su geçirmez hâle getirilir.

Bu mantık bugünün Van konutuna doğrudan tercüme edilebilir. Düz toprak damın yerini, üstü toprakla örtülü ısı yalıtımlı bir teras ya da yeşil çatı alabilir; tandır odasının insanları bir araya getiren sıcaklığı, açık mutfak ve yerden ısıtmayla çağdaş bir ocak-mekânına dönüşebilir. Kalın kerpiç duvarın yerine sıkıştırılmış toprak veya kalın yalıtımlı gövde konur; pencereler yine kuzeye kapalı, güneye açık kurgulanarak yaylanın bol güneşi kışın ısı kazancına çevrilir. Kıt keresteyi az ve yerinde kullanan eski akıl, bugün mühendislik ahşabını taşıyıcı yükten çok vurgu ögesi olarak kullanan tasarımlarda yankılanır.

Van'ın yerel malzemesi sağlıklı ve düşük karbonlu bir yaşamın da anahtarıdır. Kerpiç nefes alan bir malzemedir; iç mekânın nemini dengeler, yazın serin kışın ılık bir ortam kurar. Taşın ve toprağın kütlesi, yaylanın gündüz-gece ve mevsimler arası sert sıcaklık farklarını yumuşatarak ısıtma yükünü düşürür. Malzeme çoğu zaman parselin kendi toprağından üretildiği için nakliye kaynaklı karbon neredeyse yok denecek kadar azdır; kışı uzun ve yolu zaman zaman kapanan bu yayla coğrafyasında bu, hem yakıt tasarrufu hem de gerçek bir sürdürülebilirlik anlamına gelir.

Bugün Van'da bu bilgi ince bir çizgide taşınıyor: Eski Van'ın anıtları ve dağ köylerindeki birkaç eski konak restore edilirken, kerpiç örmeyi, toprak dam çekmeyi ve tandırlı planı bilen usta sayısı giderek azalıyor.

Hayalinizdeki ev için evinizi anlatın. Van'da ahşabı, taşı ve geleneksel işçiliği bilen bir usta ya da zanaatçıysanız aramıza katılın.