Sivrihisar Ahşap Evleri

Eskişehir'in güneydoğusunda, adını üzerine kurulduğu sivri kayalıkların eteğine borçlu olan Sivrihisar, İç Batı Anadolu'nun geleneksel kent dokusunu bugüne taşıyabilmiş sayılı ilçelerden biridir. Buradaki evin yapım mantığı katmanlıdır: duvar, temelden su basmanına, çoğu kez ikinci kat hizasına kadar moloz taş örgüsüyle yükselir; üstteki yaşam katı ise ahşap çatkı arası tuğla ya da kerpiç dolgulu karkas biçiminde hafifletilir. Bu taş-ahşap-kerpiç harmanı, ağır zemini sağlam bir kaideye oturturken üst katı esnek ve nefes alan bir kabuğa dönüştürür; Sivrihisar evini komşu ovaların salt kerpiç yapılarından ayıran da bu dikey malzeme geçişidir.

İlçenin tarihi dokusunu okumak için birkaç somut durak yeterlidir. Kurtuluş Savaşı günlerinde Bakanlar Kurulu'nun Anadolu'daki ilk toplantılarından birine ev sahipliği yapmış, bugün restore edilerek koruma altına alınan Zaimağa Konağı, iki katlı sofalı plan geleneğinin en olgun örneklerindendir. Bu konağın çevresini saran arnavut kaldırımlı dar sokaklar, on üçüncü yüzyıla tarihlenen ve çatısı çok sayıda ahşap direğe oturan Ulu Cami ile Şeyh Baba Yusuf'un 1492'de yaptırdığı kesme taş cepheli Kurşunlu Cami, geleneksel konut dokusunun tek tek evlerden değil, bütün bir mahalle örgüsünden oluştuğunu gösterir.

Sivrihisar'ın karasal, kışı sert ve kurak iklimi, evin planını doğrudan biçimlendirir. Yapılar çoğunlukla iki katlıdır ve iç sofalı ile dış sofalı şemalara göre kurulur; giriş katı kiler, ambar ve kışlık oda gibi hizmet birimlerine, üst kat ise tümüyle oturmaya ayrılır. Neredeyse her evin bir hayatı ve bahçesi bulunur; tandırevi, ahır, samanlık, arabalık ve kuyu bu avlulu yaşamın parçalarıdır. Sokağa taşan cumbalar hem iç mekânı genişletir hem de dar sokakta komşuyla göz teması kurarken, kalın taş alt kat kışın ısıyı tutar, yazın serinliği içeride saklar.

Bu malzeme aklının bugünkü konuta söyleyeceği çok şey var. Kalın moloz taş duvar ile ahşap karkas arasına dolan kerpiç, nem alıp veren, gündüz ısınıp gece bu ısıyı yavaşça salan bir duvardır; karasal iklimin gündüz-gece sıcaklık farkını yumuşatarak yapay iklimlendirme ihtiyacını azaltır. Ahşap çatkının kendi içindeki esnekliği ise yığma taşa depreme karşı pay tanır. Yerel taşı, kerpici ve ahşabı doğru oranlarda bir araya getiren bir Sivrihisar evi; katkısız, nefes alan ve bölgenin malzemesiyle barışık, sürdürülebilir bir müstakil konut anlamına gelir.

İlçenin ahşap ustalığı geleneği tek başına bir ilham kaynağıdır. Ulu Cami'nin çatısını taşıyan çok sayıda ahşap direk ve caminin oymalı ahşap minberi, Sivrihisar'da köklü bir ahşap işçiliğinin yaşadığını gösterir. Aynı el geleneği, evlerin cumbalarında, tavan göbeklerinde, kapı ve dolap kanatlarında sürer; geleneksel bir evi ayakta tutan da bu ahşap damarını okuyabilen usta gözüdür.

Bugün Sivrihisar'da bu evlerin bir kısmı ciddi koruma tedbiri olmadan özgünlüğünü yitirme tehdidi altında; oysa doğru elde restore edilmiş bir konak ya da aynı taş-ahşap-kerpiç diliyle yeniden yapılmış bir ev, ilçenin en değerli yaşam alanlarından biri olabiliyor. Sivrihisar'da tarihi bir evi restore etmek ya da bu dokuya saygılı yeni bir müstakil ev kurmak, moloz taş örgüsünden ahşap karkasa dek bu yapım bilgisine sahip mimar, restoratör ve usta gerektirir.

Hayalinizdeki ev için evinizi anlatın. Bölgede ahşabı, taşı ve geleneksel işçiliği bilen bir usta ya da zanaatçıysanız aramıza katılın.