Polonezköy Ahşap Evleri

Polonezköy, İstanbul'un Anadolu yakasında Beykoz'a bağlı, 1842'de Polonyalı göçmenlerin kurduğu bir orman köyüdür; kurucusu Prens Adam Czartoryski'nin adına atfen uzun süre "Adampol" olarak da anılmıştır. Buranın yapı geleneği, İstanbul'un taş yalı ve kâgir konak çizgisinden çok, geniş bahçeler içine serpiştirilmiş bir-iki katlı ahşap evler üzerine kuruludur. Bol yağış ve kar alan ormanlık bir plato olduğu için çatılar eğimli tutulmuş, ahşap cepheler ve derin saçaklar bölgenin nemli ikliminden korunmak üzere biçimlenmiştir. Yani Polonezköy'de ana malzeme, çevredeki ormanın kendisiyle akraba olan ahşaptır.

Köyün kimliğini taşıyan somut yapılar bugün hâlâ ayaktadır. Meydanın yakınındaki Çestochova Meryem Ana Kilisesi, göçmenlerin inanç dünyasını bugüne taşıyan bir işarettir; hemen yanındaki tarihî mezarlıkta, Ludwika Śniadecka'nın da aralarında bulunduğu restore edilmiş kabirler köyün iki yüzyıla yaklaşan hafızasını tutar. Toprağın Lazarist rahiplerden alınmasında aracılık eden, İslam'a geçince Sadık Paşa adını alan Michał Czajkowski gibi isimler de bu dokunun bir parçasıdır. Franz Liszt, Gustave Flaubert ve Atatürk gibi konukların uğradığı bu küçük köy, ahşap ev-bahçe ölçeğini bozmadan bugüne gelebilmiştir.

Polonezköy, Boğaz'a on beş, Karadeniz'e yaklaşık yirmi kilometre uzaklıkta; çam, meşe, kestane ve gürgen ormanıyla çevrili yüksekçe bir platoda yer alır. 1994'te tabiat parkı ilan edilen bu orman, köyün dört bir yanını sarar ve gündelik dokusunu belirler. Serin ve nemli bu iklimde evler, ormanın içine oturan geniş bahçelerle, üstü örtülü verandalarla ve yağmuru gövdeden uzak tutan derin saçaklarla kurgulanır. Ahşap iskelet nemi soluyup veren bir malzeme olduğu için bu mikroiklime doğal biçimde uyar; bahçe ise hem meyve-sebze hem de gölge ağacı için evin ayrılmaz bir uzantısıdır.

Bugün Polonezköy'de nitelikli müstakil ev demek, çoğunlukla bu ahşap-bahçe geleneğini çağdaş konfora taşımak demektir. Yöreye ait keresteyle kurulan, nefes alan ahşap iskelet; ormanın gölgesi, geniş bahçe ve düşük yoğunluklu yerleşimle birlikte köyün en değerli mirasıdır. Betonlaşan kent dokusuna karşı bu ölçeği korumak, yeni yapılan evlerden de aynı sağduyuyu bekler.

Köyün tabiat parkı sınırları içinde kalması, buradaki yapılaşmayı ölçeğiyle ve malzemesiyle doğal olarak sınırlar: alçak kat, korunan ağaç dokusu, geniş bahçe ve ahşabın öne çıktığı bir dil hâkimdir. Bu nedenle Polonezköy'de sıfırdan ev yapmak kadar, eski ahşap köy evlerini aslına uygun onarmak da başlı başına bir uzmanlık ister; yanlış müdahale, iki yüzyıllık dokuyu kolayca zedeleyebilir.

Ahşap detayın, doğru çatı-saçak işçiliğinin ve bahçeyle bütünleşen bir planın belirleyici olduğu bu köyde, restorasyondan geleneksel yeni yapıma kadar her iş ehil bir usta, restoratör ve mimar eli ister.

Hayalinizdeki ev için evinizi anlatın. Bölgede ahşabı, taşı ve geleneksel işçiliği bilen bir usta ya da zanaatçıysanız aramıza katılın.