Midyat Taş Evleri

Midyat'ın yapı geleneğinin belkemiği, yörede çıkarılan sarı kireç taşıdır. Bu taş ocaktan çıktığında yumuşak ve kolay işlenir; hava aldıkça sertleşerek dayanıklı bir yapı malzemesine dönüşür. Ustalar taşı elde ince ince keser, kum ve kireç esaslı harçla örer; işlenmeye elverişli bu taş, kemer, tonoz, revak ve cephe bezemesi gibi işçilik isteyen öğelerin Midyat evlerinde bu denli zenginleşmesinin başlıca nedenidir.

Midyat, tarihî çekirdeğini iki yerleşimin — eski Süryani kasabası Midyat ile bitişiğindeki Estel'in — taş dokusunda taşır. İlçede geleneksel konut mimarisini bugün en canlı görebileceğiniz yerlerin başında “Sıla” dizisiyle tanınan taş konak ile 20. yüzyıl başından kalıp bugün restore edilmiş Gelüşke Hanı gelir. Eski Midyat'ın çarşısı ve dar sokakları boyunca taş oyma, telkâri ve dokuma atölyeleri sıralanır; ilçeye bağlı Anıtlı (Hah) ve Kafro gibi köylerde ise korunmuş taş evler ve dar sokaklı dokular günümüze ulaşmıştır.

Midyat evi, sıcak ve kurak iklimin dilini konuşur. Kalın taş duvarlar gündüz sıcağını içeri geçirmez, geceyse depoladığı serinliği geri verir; böylece yapı yazın serin, kışın ılık kalır. Plan çoğunlukla iç avlu çevresinde kurulur: eyvan, revak ve seki altı gibi yarı açık mekânlar avluya açılır, mahremiyet gözetilir ve evler eğimli araziye teraslar hâlinde oturarak birbirinin önünü kesmeden dizilir. Aynı kalın yığma duvarlar bugünün müstakil evinde de mekanik ısıtma-soğutma ihtiyacını azaltır; taşı çağdaş yalıtımla birlikte yorumlamak, bu geleneği bugüne taşımanın yaygın yoludur.

İlçenin ayırt edici bir başka değeri, taş işçiliğiyle iç içe gelişmiş el sanatı geleneğidir. Midyat, gümüş telin ince ince örüldüğü telkâri sanatının en önemli merkezlerinden biridir; Kuyumcular Çarşısı'ndaki atölyelerde bu zanaat hâlâ yaşatılır. Aynı ustalık kültürü taş oyma ve cephe bezemesinde de kendini gösterir ve bir Midyat evini yalın bir taş yapıdan çok, elle işlenmiş bir bütüne dönüştürür.

Bugün Midyat'ta tarihî konakların restorasyonu ve yöresel taşla yeni müstakil ev yapımı, ancak taşı tanıyan bir ustanın ve restoratör mimarın elinde doğru sonuç verir.

Hayalinizdeki ev için evinizi anlatın. Bölgede ahşabı, taşı ve geleneksel işçiliği bilen bir usta ya da zanaatçıysanız aramıza katılın.