Rize'de Türk Evi Yaptırmak

Rize'de ahşap, taş ve doğal malzemelerle geleneksel bir Türk evi yaptırmak mı istiyorsunuz? Hayalinizdeki evi anlatın — ücretsizdir ve sizi hiçbir şeye bağlamaz. Rize ve çevresinde bu işi yapan bir mimar, usta ya da zanaatçıysanız, siz de aramıza katılın.

Rize'nin geleneksel yapı geleneği, dik yamaçlardan yükselen ormanın ahşabı ile derelerin taşını aynı duvarda buluşturur. Bölgenin ustaları, taşıyıcı ahşap iskeleti kuru taş ya da moloz taşla dolduran 'göz dolma' ve dolgunun üçgen-baklava desenleriyle örüldüğü 'muskalı dolma' tekniklerini; yatay kütüklerin köşelerden geçmelerle kenetlendiği 'çantı' yöntemiyle birlikte kullanmıştır. Kestane, gürgen ve çam gibi yöreye özgü ağaçlar çoğu zaman çivisiz geçme birleşimlerle işlenerek hem taşıyıcı hem de bezeme öğesi olmuştur.

Bu geleneğin en yoğun okunduğu yer, Fırtına Deresi'nin oyduğu vadiye kurulu Çamlıhemşin'dir. İlçede ahşap işçiliğiyle öne çıkan Arifoğlu Konağı, Çolakoğlu Konağı ve Hacı Yunuszade Halil Efendi Konağı gibi tarihi konaklar; vadi boyunca uzanan tek gözlü taş kemer köprüler ve kayalığa oturan ortaçağ kalesi Zilkale, yörenin taş-ahşap dilini bir arada gösterir. Pokut, Gito, Elevit ve Sal gibi Kaçkar eteklerindeki yaylalarda ise aynı yapım tekniği, ahşap yayla evleri ve seranderlerle bugüne kadar sürmüştür.

Türkiye'nin en çok yağış alan ili olan Rize'de ev, her şeyden önce yağmura ve neme karşı kurgulanır. Bu yüzden çatılar dik eğimli yapılır, eskiden 'hartama' denen yarma ahşap pedavralarla örtülür ve yağmuru gövdeden uzak tutmak için geniş saçaklarla bitirilir; zemin kat çoğunlukla taştan ahır ve depo, üst katlar ise hava alan ahşap yaşam mekânı olarak ayrılır. Ürünü yerden ve rutubetten korumak için bahçeye, ahşap direkler ve fare siperleri üzerine oturtulan 'serander' adlı ambar, Rize evinin ayrılmaz parçasıdır. Yapılar sırtını yamaca yaslayıp yüzünü vadiye ve güneşe dönerek hem toprak kaymasından korunur hem de manzaraya açılır.

Bu birikim, bugünün konutuna Rize'ye özgü ve somut biçimde yorumlanabilir: taş bir bodrum ya da zemin kat üzerine oturan, üst katları ahşap kaplamalı hafif bir kütle, hem geleneksel silueti hem de modern iç mekân esnekliğini birlikte verir. Muskalı dolmanın baklava deseni cephede bir güneş kırıcı ya da ahşap kafes motifi olarak yeniden ele alınabilir; seranderin havalanan yükseltilmiş kütlesi, nemden uzak bir çalışma odası veya depo olarak çağdaş plana taşınabilir. Geniş saçak ve dik çatı ise bugün de vadi manzarasına açılan büyük camlı cepheleri yağmurdan koruyan işlevsel bir çözüm olarak korunabilir.

Yörenin kendi malzemesi, sağlıklı ve sürdürülebilir yaşam açısından da güçlü avantajlar taşır. Rize'nin bol yağmurlu, yüksek nemli havasında kestane ve gürgen gibi yerel ahşaplar bünyesindeki nemi alıp vererek iç ortamın rutubetini dengeler; taş zemin ise ısıl kütlesiyle gün içindeki sıcaklık dalgalanmalarını yumuşatır. Yakın ormanlardan ve dere yataklarından sağlanan bu malzemelerin taşınma yükü düşük olduğundan yapının karbon ayak izi küçülür; dik çatı, geniş saçak ve hava alan ahşap cephe ise mekanik desteğe fazla gerek kalmadan yağışı savuşturup pasif havalandırma sağlar. Nefes alan bu duvarlar, buhar geçirimsiz kapalı kutulara göre küf ve yoğuşma riskini azaltarak daha sağlıklı bir iç hava sunar.

Bugün Rize'de bu miras, bir yandan konakların ve yayla evlerinin restorasyonuyla, bir yandan da geleneksel tekniği modern konfora uyarlayan yeni ahşap yapılarla yaşatılmaya çalışılıyor; en büyük sorun ise çantı geçmelerini ve ahşap oymayı bilen usta dülgerlerin giderek azalmasıdır.

Hayalinizdeki ev için evinizi anlatın. Rize'da ahşabı, taşı ve geleneksel işçiliği bilen bir usta ya da zanaatçıysanız aramıza katılın.