Çamlıhemşin Ahşap Evleri

Çamlıhemşin evinin karakteri, alt katı kesme taş, üst katları ahşap kurulan katlı düzeninde saklıdır. Zemin kat, dik yamaca oturan ve ahırla depoyu barındıran sağlam bir taş kaideyken, üzerine yükselen yaşama katları ahşap karkasla örülür ve dışa doğru genişleyen geniş saçaklarla taçlanır. Yörenin ahşap ustaları çiviye başvurmadan kurdukları "boğaz geçme" birleştirmeler ve dolgu duvarları taşla tamamlayan "göz dolması" tekniğiyle çalışır; bu da Fırtına Vadisi'nin nemli, sarp coğrafyasına oturan konakları hem esnek hem uzun ömürlü kılar. Rize'nin sahil dokusundan farklı olarak burada taş kaide ile ahşap gövdenin bu kadar gösterişli birleştiği anıtsal konak geleneği öne çıkar.

Bu geleneğin en seçkin örnekleri ilçe sınırları içindeki birkaç yerleşimde toplanır. Adını taşıdığı konak yoğunluğuyla Konaklar Mahallesi (eski adıyla Makrevis), Ortan ve Fırtına Deresi kıyısındaki Şenyuva (Çinçiva), kesme taş konakların en gösterişli sıralandığı yerlerdir. Buradaki yapılar; kesme taş söveli anıtsal girişleri, ahşap oyma bezemeleri, renkli camlı (vitraylı) pencereleri ve şömineli misafir odalarıyla yörenin usta işçiliğini bugüne taşır.

Bu plan tercihleri doğrudan Çamlıhemşin'in konumuna ve iklimine yanıttır. Yılın büyük bölümü bol yağış alan, güneşi dar vadi yamaçlarından süzülen bir coğrafyada, geniş saçaklar cepheyi ve taş temeli yağmurdan korur; taş zemin kat rutubete ve eğime karşı yapıyı yere sağlam bağlar, ahşap üst katlar ise ısıyı tutup nefes alan bir yaşam katı sunar. Konak avlusunda ya da yakınında yükselen ahşap ayaklı serander, mısır ve erzağın rutubetten ve zararlılardan korunarak saklandığı tamamlayıcı bir yapıdır.

Çamlıhemşin konaklarının çoğu bir gurbet öyküsünün ürünüdür: yörenin insanı geçen yüzyılın başında başta Rusya olmak üzere yurt dışına giderek fırıncılık ve pastacılık yapmış, kazandığı parayla köyüne dönüp gördüğü şehir konaklarının benzerlerini kendi vadisinde yaptırmıştır. Taş örgüdeki düzgünlükle ahşaptaki incelikli oymanın aynı yapıda buluşması, hem uzak diyarlardan taşınan zevkin hem de yöre ustalarının hünerinin izini taşır.

Bugün Çamlıhemşin'de bu konakların bir kısmı özgün dokusuna sadık kalınarak restore edilmekte, kimileri butik konaklama olarak yeniden hayata döndürülmektedir; taş örgü, boğaz geçme ahşap işçiliği ve saçak detaylarını bilen usta ise giderek aranan bir değer hâline gelmektedir. Sağlam taş bir zemin katın üzerine ahşap yaşama katı kurmak ve geniş saçakla cepheyi korumak, nemli Karadeniz ikliminde bugünün konutu için de sağlıklı ve dayanıklı bir yol sunar.

Hayalinizdeki ev için evinizi anlatın. Bölgede ahşabı, taşı ve geleneksel işçiliği bilen bir usta ya da zanaatçıysanız aramıza katılın.